10 redenen waarom het beter gaat met de wereld dan je denkt, volgens Hans Rosling

Hans Rosling - Waarom het beter gaat met de wereld dan je denkt

Soms lees je een boek dat je wereldbeeld op een prettige manier bijstelt. Feitenkennis van de Zweedse onderzoeker Hans Rosling is zo’n boek. Heel raar is dat niet, want Roslings doel is precies dat: om foute en achterhaalde aannames die bij veel mensen leven onderuit te halen. De ondertitel is dan ook: 10 redenen waarom we een verkeerd beeld van de wereld hebben en waarom het beter gaat dan je denkt.

Toen ik deze titel zag, wist ik meteen dat ik Feitenkennis moest lezen.

Nu zou ik willen dat iedereen het leest.

Dit boek is inspirerend, verhelderend en hoopgevend. Juist ook als je van nature een doemdenker bent en van mening dat alles alleen maar slechter gaat.

Hans Rosling laat zien dat die negatieve gedachte namelijk een verzinsel is, van de media, maar vooral van onze eigen drama-instincten, van ons brein dat een evolutie lang getraind is om van het slechtste uit te gaan, zodat we goed voorbereid zijn op allerlei catastrofes die meestal nooit komen.

Wist je dat de afgelopen 20 jaar het deel van de aardbevolking dat in extreme armoede leeft gehalveerd is? Ik niet.

Wist je dat meer dan 80% van alle kinderen op de wereld zijn ingeënt tegen ziektes?

Wist je dat het aantal kernkoppen in de wereld met 86% is afgenomen?

Wist je dat de aantasting van de ozonlaag zo goed als verholpen is?

Ik niet.

Natuurlijk zijn er genoeg nieuwe problemen, waar we dagelijks over horen: van klimaat tot (inkomens)ongelijkheid. Maar Roslings punt is dat we het nooit hebben over alle goede dingen die ook gebeuren.

Zoals deze:

Veel van onze zogenaamde kennis over de wereld berust op verouderde informatie, ongecontroleerde aannames en een overdaad aan drama in de media. De grootste schuldige hieraan zijn wij zelf. Onze breinen zijn zo geprogrammeerd dat ze pas aangaan bij slecht nieuws. Rosling, van oorsprong tropenarts en hoogleraar, identificeerde 10 instincten in de mens, die ervoor zorgen dat we slecht nieuws prefereren boven goed nieuws.

Feitenkennis is zijn ultieme poging (in 2017 overleed Rosling) om deze instincten te onthullen, zodat iedereen die dit leest zich er tegen kan wapenen. Niet dat de instincten verdreven moeten worden, zo slechts zijn ze nu ook weer niet, maar een beetje gecorrigeerd kan geen kwaad.

Dit zijn de 10 instincten.

Het Kloofinstinct

Veel mensen delen de wereld nog altijd in in de ontwikkelde landen en de ontwikkelingslanden, rijk en arm. Dat is volgens Rosling een megamisvatting. Het grootste deel van de bevolking zit er tussenin. Beheers dit instinct dan ook door in grote groepen de meerderheid te zoeken.

Het Negativiteitsinstinct

De gedachte dat vroeger alles beter was, is een evolutionair bepaald instinct en domweg niet waar. Kijk naar je opa en oma en de armoede en de staat van de gezondheidszorg waarmee zij leefden. Ook worden we beïnvloed door de dominantie van slecht nieuws. Ga er altijd vanuit dat herinneringen positief en nieuws negatief gekleurd zijn.

Het Rechte-lijn-instinct

De groei van de wereldbevolking is geen rechte lijn, ook al lijkt dat nu zo. Eind deze eeuw zwakt hij af rond de 11 miljard. Dat is berekend door de VN. Besef: rechte lijnen op grafieken kunnen krommen worden.

Het Angstinstinct

Het aantal vliegtuigongelukken is in 100 jaar gedaald van 2100 (per 10 miljard passagiersmijlen) naar 1. Toch zijn mensen banger om te vliegen dan auto te rijden. Een insecticide als DDT (dat effectief was tegen de malariamug) is in 2002 na uitvoerig onderzoek onschadelijk bevonden voor mensen. Toch wordt het vanwege ‘chemofobie’ niet meer gebruikt. Ook in de huidige anti-vaccinatiebeweging herken je deze chemofobie. Het zijn irrationele angsten. Leer die herkennen.

Het Omvangsinstinct

Er zijn in 2017 4,3 miljoen baby’s gestorven. Dat klinkt veel en is ook veel te veel. Maar, in 1950 was dit jaarlijks (met een veel kleinere wereldbevolking) 14,5 miljoen. Het gaat dus de goede kant op. Babysterfte is momenteel op de laagst stand ooit. Blijf grote getallen altijd in verhouding zien.

Het Generalisatie-instinct

We delen mensen in in categorieën. Dat leidt tot stereotyperingen. Onderlinge verschillen worden zo uitgewist. Ook: als een bericht rept over ‘de meerderheid’ gaat het dan om 51% of 98% van de gevallen? Nogal een verschil. Vraag altijd naar details en zoek naar onderlinge verschillen.

Het Lotsinstinct

Verandering ten goede gaat langzaam. We zien het vaak niet en denken daarom dat bepaald gedrag onveranderlijk is, en dus cultureel of regionaal bepaald is. Dat is het niet.

De machowaarden die je vandaag de dag in veel Aziatische en Afrikaanse landen tegenkomt, zijn geen regiogebonden, geen islamitische en geen Oosterse waarden. Het zijn patriarchale waarden zoals die nog geen zestig jaar geleden ook in Zweden bestonden, en ze zullen verdwijnen met de sociale en economische vooruitgang, net als in Zweden.

Hans Rosling, Uit Feitenkennis

Het Een-perspectiefinstinct

Het is aanlokkelijk om te denken dat er één probleem is met één oplossing. Dat houdt de zaken simpel. Vanuit het perspectief van de vrije markt is er bijvoorbeeld één probleem: overheidsbemoeienis (ofwel: belastingen). Vanuit het idee van gelijkheid is het probleem: ongelijkheid. Maar zo simpel is het niet. Het antwoord is niet domweg: kapitalisme of communisme. Het hangt af van de context. Dus: bekijk alles vanuit verschillende kanten.

Het Zondebokinstinct

Journalisten, vluchtelingen, de aandeelhouders. We hebben vaak de aandrang om de schuld van een probleem bij één iemand neer te leggen. Het probleem daarvan is: zodra we een zondebok hebben, stoppen we met nadenken en veranderen we in een meute met branden hooivorken. Stop met naar een ander te wijzen en zoek naar systemen en oorzaken.

Het Urgentie-instinct

Het is nu of nooit. Als we vandaag niks doen aan het klimaat, dan is het echt te laat. Mensen gaan nu dood, doe iets! Dit instinct leidt tot impulsieve acties die soms desastreuzere gevolgen hebben dan het oorspronkelijke probleem. Rosling: ‘Wie de klimaatverandering belangrijk vindt, moet mensen niet langer bang maken met onwaarschijnlijke scenario’s.’ Alarmklokken brengen serieus onderzoek in diskrediet. Dus: houdt het hoofd koel, verminder je CO2-uitstoot en neem kleine stapjes.

Roslings betoog, dat hij illustreert met talloze voorbeelden en grafieken die zijn punt bewijzen, heeft me geraakt. Het heeft mij een optimistischer gevoel over de wereld gegeven. Het gaat misschien nog niet goed, maar het gaat al veel beter dan honderd, vijftig of zelfs tien jaar geleden.

Om ten slotte nog enigszins aan te sluiten bij het onderwerp van dit blog, geld, dan is dit de boodschap: Investeer in heel de wereld. Kijk verder dan Europa, Amerika en misschien Japan. De globalisering zal alleen nog maar toenemen en het is een misvatting om ‘opkomende landen’ (ook in je beleggingsportefeuille) af te doen als, nou ja, opkomend.

Het zwaartepunt van de wereldbevolking zal komende decennia nog meer verschuiven naar Azië en Afrika. En, net zoals hier ooit, zullen de ontwikkelingen ook daar steeds sneller gaan.

Dus zoek naar indexfondsen waar ook de zogenaamde opkomende landen in vertegenwoordigd zijn. Of investeer direct in leningen van Afrikaanse en Aziatische ondernemers.

Educate yourself, zou Hans Rosling zeggen.

Ik hoop Roslings optimistische visie ook mee te nemen in de manier waarop ik mijn kinderen opvoed. Als er voor hen (en mijzelf) één les te leren valt, dan is het deze: strijd tegen onwetendheid en drama-instincten en koester bescheidenheid en nieuwsgierigheid.

Gerelateerde berichten

10 redenen waarom het beter gaat met de wereld dan je denkt, volgens Hans Rosling

2 gedachten over “10 redenen waarom het beter gaat met de wereld dan je denkt, volgens Hans Rosling

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Schuiven naar boven